چیچکلر جارچیسی

شهريار گلواني

اوغورلو کبریتی حیکایه لر یازیچیسی ملیحه عزیز پور، چاغداش گؤنئی آذربایجانین مدرن و بعضی لرین گؤروشونه گوره پست مدرن  ادبی نثرينين نسبتا" گنج و آپاريجي نماينده لريندن ساییلان، دوغوب تؤره تدیگی شعرلری کیمی،  قیسا حیکایه ژانرینا يئني ليک گتيره ن يازيچيلاردان حساب اولونا بیلر. اونون، حیکایه سایتیندا یاییلان، ده رین اینسانی دویغولارلا  دولو کبریتی حیکایه لری،  يازيچي نين استعدادلی ياراديجيليغي و اونون ادبيات حاقيندا اوغورلو آختاريشلارينی ثبوتلایان نمونه لردیلر. بو ايستعدادلي گئنج يازاري، اساسا ً بیر شاعیر کیمی تانیردیم، اما اونون  حیکایه لرینده  خالقیمیز اوچون گرکلي اولان سوسيال مضمونلی ایده لر، اؤزونه مخصوص اولان ايفاده لر، اورژینال و تزه تصوير واسطه سيله زنگين یارادیجیلیقلارلا قارشی قارشیا گلنده، اونون نثرده ده اولان قدرتینه ایناندیم. 

اونون قهرمانلاری آذربایجانین کوچه بازارلاریندان سئچیلیر. " لال حاجیه " آدلی حیکایه ده تبریز یوخ بوتون آذربایجانین کوچه باجاسیندا اولان چیپلاق رئاللارلا اوز به اوز اولوروق:

" بوزارميش چادراسيني بئلينه باغلاييب، يئپ-يئكه باشماقلاري ايله كوچه نين دووارينا سؤيكه نيب،آوارا-سرگردان باخيشلاريني گليب-گئده  نين اوزونه سرير..."

حیکايه ده عادي یاشاییش مؤضوسونون تصويرينده، کلمه لر ائله تاثيرلي و ماراق چکيجيدير کي، اوخوجونو اوسونلاماقلا ، خيالینی شاعرانه تصوير اولونان مکانا آپارير. 

یازار حقیقتا ً دیالکتیکی پرسپکتیوده ن ، حیکایه ده باش وئره ن حادثه لری عمدی اولاراق شيشيردير و بو تز و آنتی تزی شيشيرتمه یینن جامعه یاتاقیندا باش وئره ن حقیقتی اوخوجونون گؤز اونونه قویور. لال حاجیه کی،

 " اؤزو مني گؤردويو زامانلارسوره- كلي ارينين اؤلمه سي اوچون دوعا ائتديييمي ايسته يردي" حیات یولداشی اؤلنده ن سونرا،

" اونون تئرياك-سيقارا قوخولو كؤينه ييني باغرينا باسيب،كوچه باشيندا آغلاياركن،  اوشاقجاسينا باغيرير:"آللاه...بعيشله مني...بيمه ديم...بيمه ديم...آللاه..." .

لال حاجیه باشقالاری کیمی دوعانین تاثیرینه اینانیب و ائله اونا گؤره ده اؤزونو تقصیرکار حس ائدیر. بو سؤزلر قؤر کیمی اینسانین دوشونجه انبارینی اودا چکیر و دئدیگیم کیمی اؤزونه مخصوص طرزی بیانینان  اوخوجونو دوشونمه يه و نتيجه چيخارماغا وادار ائدير.

"آینا"  حیکایه سینده ، ملیحه خانیمین رئالليقدان قايناقلانان میثیل سیز تفکری، آز قالا يئنيلمز ساييلان، باشيميزين اوستوندن داموکلس قيلينجي کيمي آسيلان روحوموزون گورونمه ین و گیزله نن  نگاتیوليکلريني آیدین آشکارا سرگيله يير و ان آزي بیزلرده اونلارا غاليب گلمک دویغوسونو اويادير:

" قاپيني كيليدله دي.لامپاني يانديرماسايدي دا اولاردي، آما ايشيغين ساچيلماسي داها گؤزل اولوردو. بير اسروك قيزيشما بدنيني آلدي. كؤينه يينين بيرينجي...ايكينجي...اوچونجو... دؤردونجو دويمه سيني بئله آچدي.بارماقلارينين اوجو ايله كؤينه يينين ياخاسيندان توتوب آستاجا سيلكه له دي . آخ... نئجه ده ياپيشيردي او اينجه سرينليك! دووارداكي آينانين قارشيسينا كئچدي.كيچيك بارماغي ايله آينانين تريني چيزدي . ساللانا- ساللانا كؤينه ييني ،سونرادا باشقا گئييملرني سويوندو . (آغ- آپباغ سود كيمي ايدي بدني!) هؤرويونو آچيب چييينلرينه داغيتدي.آينادان اوزاقلاشدي بير آز.( "گئشتالتجاسينا" گؤرونمك ايسته ييردي!).".  .هي ي ي ي! نه گؤزلميشم من! بير كشف اولونماميش سير كيمي!" ميزيلداندي اؤزو ايله.آينايا ياخينلاشدي...يئنه ياخينلاشدي...يئنه ده. گؤزلرينه باخدي، ياناقلارينا... دوداقلارينا...و... "                       

ملیحه نين حیکايه و شعرلرینده رئالليق و سورئالليق یوکسک سویه ده  و مهارتله گورسه لینیر ، بونلاردان باشقا آییری نثر یازیسی مهارتلریندن ائله باشاریلا استفاده ائدیرکی اونی حتا آذربایجانین پست مدرن یازیچیلاریندان دا حسابا گتیرمک اولار. اونون یارادیجیلیقلاریندا يالنيز حقيقتده ن  دانيشيلير.  باشقا سؤزله دئسک، اونون بو شعر و حیکایه لرده یازدیقلاری اوزوموزه توتولان پارلاق بیر گوزگودور:

"  آنا اون- اوچونجو دؤنه دوغدو. يئنه ده كؤرپه سينين اينقه سيني دويمادان آييرديلار اونلاري. آنا آغزيني يئردن گؤيه قدر آچيب باغيردي. دوغوم سانجيسيندان دئييل،آيريليق آغريسيندان دا يوخ. دؤشلري پاتلاييردي يازيق قادينين.

قودوز سيچانلاراونون امزييينه داراشديلار.  بير داملا سودو يئره دوشمه  مه لي ايدي يوخسا...

آنا آجيمادي.عئيني بيرينجيدن اون ايكينجي يه جه نين ترسينه. آنا گولدو عئيني، بيرينجيدن اون ايكينجي يه جه نين ترسينه...

 * * *

كؤرپه ني بير داخمايا آپارديلار.اوراسي اؤلوم كاني ايدي دئيه سن! داخمانين هربوجاغينا اورادا اولان كؤپكلري ايللر بويو آجليقدان قورويان قدري سوموك قالانميشدي .

قانجيقلار اولاشيرديلار . اونلارين دا امزيكلري پاتلاياجاق قدري شيشميشدي. اويسا كؤرپه ني گؤرجك گؤزلري گولدو. آخي كؤرپه اونلاري، او جان آليجي آغريدان قورتاران تك كيشي ايدي . قانجيقلار كؤرپه ني اميزديرمك اوچون سيرا چكديلر، آنجاق اونلارين هئچ بيريسينين امزيييني توتمادي اوشاق. اونلار اؤز اؤزلريني اممه يه باشلاديلار. اونلار اميشديكجه كؤرپه قوسدو. اونلار هوروشدوكجه كؤرپه سوسدو.

 * * *

قانجيقلار، راحاتلانميش كيمي گؤرونوردولر.آنجاق كؤرپه سانجيدان آغلاماغا باشلادي. اونون قارني ائله شيشميشدي كي حاميله قادينا 

بنزه ييردي و بو گورونتو اونا هئچ ياراشميردي. قانجيقلار، يئنه ده امزيكلرينين آغريسيندان هوروشمه يه باشلاديلار. كؤرپه اونلاردان قورخموشدو كيمي گؤرونوردو. بير آزدان سونرا او دا باغيرماغا باشلادي . سانكي دوغوم سانجي سي چكيردي زاواللي اوشاق.

قانجيقلارين هوروشمه سي كسيليردي.

كؤرپه ده آستا- آستا سوسموشدو آرتيق و بو حال كؤپكلري چوخ شاشيرديردی. آخي او دا راحاتلاشميشدي . كؤرپه، بير سورو سيچان دوغموشدو ."

  یوخاریداکی حیکايه ده دقتي جلب ائدن ماراقلي بير جهت ده اؤدورکی حاديثه لر فرقلي طرزده تقديم اولونور. عزیز پور بیزیم چاغداش ادبي آخیمدا مدرنیلیک دن اؤتری رئالليق و معاصرليک، زمان و زمانسيزليق، و باشقا حقيقته دوغرو آپاران يولون یارانماسینا شرايط يارادير. 

یازیچینین باشقا حیکايه لرینده، ياشاديغيميز حياتين چيلپاق حقيقتلری آیدیندیر. صابير نبي اوغلو مؤلفين  " سو پيچيلتيسي " آدلی  شعرکتابی اؤزرینه  يازديغي سؤزلرده دئيير:

هر شئيدن اول مليحه نين پوئتيک منطيقي بوندان سوراق وئرير کي، پوئزييا آرتيق گول-بولبول، افسانه سيني ترننوم ائتمکله کيفايتلنمک ايسته مير. ايندي شاعير دونيا ميقياسيندا پوئتيک ترننومه بسلنن موناسيبته لاقئيد قالا بيلمز. بيزيم گونلرده پوئتيک ماهني بشري دوشوندورن قلوبال مسئله لردن سؤز آچمالي، آز سؤزله چوخ معنا ايفاده ائتمه یي ياراديجيليغين باشليجا غايه سي کيمي قييمتلنديرمه لي دير. مليحه نين ميصراعلاري دؤورون، زامانين قافيه لنميش حقیقت سوراغچيسي اولماق غايه سينه ايناملا جاواب وئرير". 

بو سؤزلر تمامیله ملیحه نین کبریتی حیکایه لرینه ده مشمولدور. او سوژه نین تنهاليغي، عدالتسيز اجتماعي موناسبتلر نیپينده الینه اولدوغو، اخلاقي-معنوي اوغورسوزلوقلاريني ائله رئال، جانلي، و نئتیو، اوبرازلارلا يارادير کي، اوخوجونو چيرکابا بولاشميش معنوي موحيطدن چيخيش يولو آختارماغا بوتون گوجیله ترغیب ائدیر.

   ملیحه نین بو قیسا حیکایه لر ياراديجيليغيندا ايلک دقت چکن خصوصيتی اونون اولوب گئده نلره فلسفي دوشونجه يله ماراغي نين داها مدرن فورمادا عکس اولونماسيدير. داها دوغروسو، بو، هم ده يازيچي نين ایچه ری  " سوبژه " سي ايله آپارديغي مبارزه نين، مباحثه لرين و بوتون بونلارين رئال دونيا ايله قارشيدورماسيندان يارانان نتيجه لرين يازييا کؤچورولمه سيدير.  " لال حاجيه" ،  " ساري سئرچه " ،  " كؤرپه" ،  " كؤلگه" ،  " كيليم ، آینا "  و بو کيمي فلسفي – اجتماعی یازیلارین، بعضاً غيري-عادي طرزده قورتاریلماسی، بعضاً ايسه جاوابین اؤز ایچینه بوراخماسي اونون اثرلرينده ماراقلي شعره عایید اولان کلمه لرله تصوير اولونور. 

بو یازینین آخرینا چاتمامیش ایسته ردیم فیکرت قوجا نین، ملیحه خانیمین یارادیجیلیقلاری حاققیندا یازدیغی سوزلره قوشولام کی دئییر:

"  مليحه موکممل بير شاعيردير. قادينليغي اونون شعیرلرينه حساسليق، دويغولارينا ظريفليک وئريب. ايلهامي نين بؤيوکلویو ايسه اونا گوج وئريب. ائله بير گوج کي، تانري ايله اوز- اوزه اوتوروب دونياني بؤلوشه بيلير:  

 "... دون تانري ايله بؤلوشوردوک وارليغي.  

  يئري او گؤتوردو،  

  گؤيو ايسه من.  

  سن  

  اورتادا گؤرونونجه  

  گؤيو باغيشلاييب  

  سني گؤتوردوم..."

سؤزسوزکی بو ایضاحات ملیحه نین نثر یازیلارینادا مشمولدور.  او حیکايه لرینده یازدیغی شعرلری کیمی  زامان و زامانسيزليقلا باغليدير.  ملیحه نین  بوتون اثرلرينده واختدان چيخماق ايستگي، واختدان قاچماق آرزوسو دويولور. همچنین، حاديثه لرين زامان چرچيوه سيندن چيخاريلماسي دا وار. " تئلئفون" ، " قار دانه لري" ، " گؤروش" و " بايرا م" وس. حیکایه لرده رئال کونکرئتليک يوخدور. اوخودوقجا اثرين قهرمانلاري نين هانسي دؤور و هانسي مکاندا اولدوقلاريني معين ائتمک اولمور.  اونلارين منطقي سونلوغو بئله دوشونمه يه اساس وئرير کي، بشر اولادي اوچون خصوصي اؤنم داشييان، اينسان حياتيني، تفکورونو، عمرونو ايزله ين و معينلشديرن زامان اصلينده بير او قدر ده اهميت کسب ائتمير.  دئملی يازيچي اينجه و دقيق مشاهيده لرين نتيجه سينده يارانان فيکيرلرله، فرقلي ايفاده و جومله لریارادیر.  البته اونون دئديگي سؤزون اجتماعي-سوسيال مضمونو باشقا نثر و شعر یازانلاریمیزدادا وار. لاکين ملیحه ني بير يازيچي کيمي درحال فرقلنديرن اونون ياراتديغي اورژينال بديعي باخیشدیر.

ملیحه بیر انساندير. آما حياتا فرقلي طرفلردن باخان و فرقلي یئرلرده ياشاماق اوغروندا مبارزه آپاران و فرقلي دوشونن اينسان! اونون ياراتديغي هر بير اثرده اؤلکه نین  سياسي دورومو، سوسيال وضعيتي، دوشمانلارین باسقیلاری، اهالي آراسيندا اولان  ده رین طبقاتی مبارزه ، دونيايا باخيش طرزي و آنا وطنه قورتولمایان عشقی عکس اولونور.

یازینین آخریندا دئمه لیگم کی ملیحه نین یازیلاری اويدورما، هانسيسا پست مدرنيست يازيچي نين تقليدي دئييل و اگر گونتای گنجالپ دیلینن دئسه م:

"  مليحه عزيزپورون ياراديجيليغيندا اؤنملي يئر توتان قونو هم ده اونون تورکجه ني يئترينجه اؤزومسمه سيدير. نه قدر ديل او قدر دوشونجه، او قدر دويغو، او قدر دوش (خيال). ديل يالنيزجا، ياراديلميش ياپيتين (اثرين) نيته لییني سرگيله مز، هم ده يارادانين کيشيلیی ايله ايلگيلي ايپ اوجلاري وئرر... چاغداش شعر تورونون اسرارانگيزلییني گئنيش شکيلده منيمسه ميش مليحه عزيزپور ايچ دونياسي نين آيدينليقلاريندان يوغرولان شعرلري ايله اوخوجولاردا دا آيدين بير "اورا" اولوشدورماغي باشارير."

گونتایین شعر اوزره یازدیقلاری ملیحه نین نثرینه ده یاراشیر. نهايت، بير يازيچي کيمي ملیحه یه واجب اولان اونون بیزه بو آذربایجان ادبیاتیندا کيم اولماسي دگيل، بیزیم اونون اوچون نه دئمک اولماسي و داها اؤنملی اؤزونون اؤزو اوچون کيم اولماسيدي. 

نظرات برای این خبر غیر فعال است.